Uzun süredir Florida Üniversitesi’nde araştırma yapma hedefi ve çeşitli akademik amaçları yerine getirmek için bulunuyorum. Bulunduğum sürede üniversitenin laboratuvar okuluna gezi gözlem çalışmaları yaparak, öğretmenlerin çalışma şekillerini inceledim. Öğretmenlerin katıldıkları mesleki gelişim programlarına katıldım. Bu programlar başta profesyonel öğrenme toplulukları, araştırmacı öğretmen, teknoloji entegrasyonu ve lider öğretmen olmak üzere çok farklı modellerle ilerletiliyor. Bu modellerden en çok önem verileni araştırmacı öğretmen modeli. Bunun nedeni ise bu kavramı ileriye taşıyan ve pratiğe yönelik projeler yapan Dr. Nancy F. Dana’nın üniversite ve okul arasında çok sıkı çalışıyor olması.

Araştırmacı Öğretmen Modeli Tam Olarak Nedir?

Araştırmacı öğretmen modelinin Florida’da Dr. Dana ile nasıl uygulandığıyla ilgili gözlem ve deneyimlerimi paylaşmadan önce, kavram hakkında doğrulayıcı birkaç bilgi sunmakta yarar var. Araştırmacı öğretmen veya eylem araştırması olarak Türkçe’ye çevrilen bu mesleki gelişim modeli İngilizce’de “Action Resarch,” “Teacher Resarch,” “Teacher Inquiry,” “Practitioner Resarch,” ya da “Practitioner Inquiry” olarak kullanılmaktadır.1 Kimi zaman Japonların kültüründen gelen diğer bir mesleki gelişim modeli olan “Lesson Study” ile sık sık karıştırılsa da, araştırmacı öğretmen modeli giderek farklı manalar almış ve farklı şekillerde uygulanmıştır. Çeşitli kaynaklarda araştırmacı öğretmen modelinde, sınıf ortamının en etkili yer olduğu vurgulansa da, günümüzde kavram artık “tüm okul reformunu” kapsayan bir hal almıştır. Bu nedenle, kavramın yanında “öğretmeni” kullanmaktan (teacher researcher/action research) çok “pratiği yapan kişiyi” kullanmayı (practitioner inquiry/research) alan yazında daha sık görüyoruz. Modelin aşamaları yazarlara göre değişiklik göstermesine rağmen, temel olarak 4 aşama (merak belirleme, plan yapma, veri toplama ve sonlandırma) ile sürdürülmektedir. Modelin detaylı yapısını, örnek bir olay üzerinden incelediğim ilk yazıma buradan (http://www.egitimdeteknoloji.com/ogretmenler-kendi-okulunda-arastirmaci-olabilir-mi-bir-baslangic-1/) ulaşabilirsiniz.

Araştırmacı denince akla çoğunlukla, laboratuvara önlüğüyle giren bir bilim adamı ya da kitaplar ve makaleler arasında boğulmuş bir araştırmacı gelir. Araştırmacı öğretmen modeli bu önyargılardan uzak olarak, öğretmenin kendi ortamında ve kendi yaşadığı deneyimleri incelemesi olarak görülebilir.

Florida Öğretmenleri Araştırma Yaparak Mesleki Gelişim Sağlıyor!

Florida Üniversitesi’nde “Practitioner Inquiry” ile ilgili yaptığımız çalışmalarda, bu mesleki gelişim sürecine sadece öğretmenlerin değil aynı zamanda müdürlerin, rehber öğretmenlerin, eğitim koçlarının ve öğretmen adaylarının da katıldığını gördüm. Bu yapısıyla, araştırmacı öğretmeni sadece öğretmenin tek başına yaptığı bir çaba olarak değerlendirmek yanlış olabilir. Okulda ortak vizyon ve paylaşılan amaçlarla hareket eden bir ekibin yaşattığı bir mesleki gelişim modeli olarak anılması daha yerinde görülebilir.

Araştırmacı öğretmen modelinin, Dr. Dana tarafından bir okula uygulanmasının adımları genel olarak şu şekilde ifade edilebilir:


Screen Shot 2015-02-25 at 16.36.09

 

  1. Tüm okulun katıldığı “kick-off” seansı: Bu toplantıda Dr. Dana, araştırmacı öğretmen modelinin aşamalarından, felsefesinden, tarihinden ve öğretmene katkılarından bahsetti. Daha önce çalıştığı okul ve öğretmenlerden somut örnekler verdikten sonra, bir sene sürecek proje aşamalarından bahsetti. Toplantı sonunda, araştırma yapmak isteyen öğretmen sayısı yaklaşık 90 öğretmen içinden 20 olarak belirlendi.

Screen Shot 2015-02-25 at 16.37.34

Fotoğraf, “kick-off” seansı başlangıcından çekilmiştir.

  1. Araştırma yapacak gönüllü öğretmenlerin katıldığı bilgilendirme toplantısı: Bu toplantıya katılan 20 öğretmen, süreç hakkında detaylıca bilgilendirildi. Araştırma yapacakları konular ve bu konuların nasıl inceleneceği tartışıldı. Öğretmenlerin yoğunluk durumuna göre iş takvimi oluşturuldu.

Screen Shot 2015-02-25 at 16.37.45

Fotoğraf araştırmacı öğretmenlerden birinin sınıfından çekilmiştir.

  1. Araştırma yapacak öğretmenlere dönüt ve destek verilmesi: Bu buluşmaların belirli bir zamanı yoktu. 20 öğretmenden desteğe ihtiyaç duyanlar okulda araştırmacı öğretmen modeli hakkında deneyimli kişilerden yardım aldı. Bu yardımlar çoğunlukla araştırmacı öğretmen modelinin 4 adımı (merak belirleme, plan yapma, veri toplama/analiz etme ve paylaşma/sonlandırma), süreçte zorluk yaşanan aşamalar, kavram yanılgıları, motivasyon eksiklikleri ve kararsızlıklar hakkındaydı. Daha fazla dönüte ihtiyacı olan araştırmacı öğretmenlere, Dr. Dana online yollarla yardımcı oldu.
  2. Araştırma yapacak öğretmenlerle, okuldaki diğer öğretmenlerin aylık profesyonel öğrenme topluluğu (PLC) görüşmeleri: Bu görüşmeler 8-10 kişiden oluşan toplam 10 grup şeklinde gerçekleşti ve hala devam etmektedir. Her grupta iki araştırmacı öğretmen yer aldı. Araştırmacı öğretmenler süreç içinde yaptıklarını anlatarak, farklı seviye ve branştaki öğretmenlerden dönüt aldılar. Bu görüşmelerin hepsi profesyonel öğrenme protokolleri2 aracılığıyla daha kolay şekilde yapıldı. Şubat ayına kadar toplam 2 toplu görüşme gerçekleştirildi. Şubat ve Mart’taki görüşmelerden sonra, projenin son aşamasına geçilecek. 4 toplu görüşmenin içeriği de, modelin 4 aşamasına uygun olacak şekilde tasarlandı. Örneğin; ilk iki görüşmede, öğretmenler merak ettikleri soruyu formüle edip, araştırma süreçlerini planladılar. Toplu görüşmelerin ana teması da bu oldu. 3. ve 4. görüşmelerde veri toplama ve raporlama yapılacak.

Screen Shot 2015-02-25 at 16.37.56

Fotoğraf, profesyonel öğrenme topluluğu (PLC) görüşmelerinin birinden çekilmiştir.

  1. Proje sonlandırma görüşmeleri: Bu aşamaya gelindiğinde 20 araştırmacı öğretmenin, araştırma süreçlerini tamamlaması beklenmektedir. Bu öğretmenler çalışmalarını, sonuçlarını ve yaşadıklarını tüm okula sunacaklar. Bu aşamanın Nisan ayında yapılması planlandı.

Bu beş adım, bir seneye yayılacak şekilde planlandı ve her birine öğretmenlerin katılımı mailler yoluyla teşvik edildi. Görselden de fark edileceği gibi, aslında süreç sonlandırmayla bitmiyor. Yeni ve daha olgun bir araştırma süreci her öğretmen için yeniden başlıyor.

Bu beş aşamanın ortak noktası öğretmenlerin hepsinde aktif olarak yer alması. Yani programın, konferans ya da seminer olmaktan çok, grup çalışmaları ve tartışmalar şeklinde geçmesi. Bu toplantılardan sonra farkettiğim, öğretmenlerin söylenerek odalardan ayrılması değil. Onlar daha çok süre isteyerek çalışmaya devam ettiler. Öğrenciler okuldan ayrılmış olmasına rağmen, okulda kalıp biraz daha araştırmacı öğretmenlere destek olmak istediler. Her ne kadar kendileri araştırma yapmıyorsa da, 20 öğretmeni desteklemek istediler. İşte yazının başında da bahsettiğim gibi, bu şekliyle araştırmacı öğretmen tüm okulun gelişimini sağlayan bir model.

Bireysel olarak 20 öğretmenden bahsetmek gerekirse, çoğu araştırmaya değer konular bulamadı ya da buldukları soruları iyi formüle edemediler. Fakat hem okuldan destek aldıktan hem toplu görüşmelerden sonra, hepsi düzeltme ve geliştirme yaparak bir sonraki toplantıya katıldı. Araştırmacı öğretmenlerde fark ettiğim ortak özellik, onların meraklı ve istekli olması. Kendini, öğrencisini ve okulunu geliştirmek için bir şeyler yapmaktan memnun olduklarını sık sık dile getiriyorlardı. Bir öğretmen, “bu sürece ilk defa katıldığım için çok zorlandım ama seneye daha iyi bir çalışma yapacağım” diyerek, isteğinin bitmediğini göstermişti. Öğretmenler ayrıca bu programa değer veriyorlardı. Alanında zirvede olan ünlü bir profesörün sürekli okullarında, onlar için çalışması onlara mutluluk veriyorlardı. Hem Dr. Dana’dan hem de meslektaşlarından öğrenmek, onlar için çok büyük fırsatlardı.

Güzelliklerin yanında, düzeltilmesi gereken noktalar da vardı. Her ne kadar projeye dahil oldularsa da, bazı öğretmenler toplu görüşmelerin hepsine katılmak istemiyorlardı. Örneğin, Müzik dersiyle ilgili proje yapan bir öğretmen için, lise matematik öğretmeni kendini yararsız görüyordu. Bunun yanında, toplu görüşmelere bazı araştırmacı öğretmenler hazır gelmiyordu. Planlarına ve iş takvimine uymadıkları için, problem çıktığını söyleseler de, bu gruplarda görüşmeler çok verimli geçmemişti.

Proje henüz sonlanmadığı için, daha detaylı öğretmen görüşlerini burada çok fazla paylaşamıyorum. Fakat Nisan sonunda, verilerle beraber okul çapında araştırmacı öğretmen yaklaşımının nasıl uygulanacağı hakkında daha fazla bilgi ve deneyim paylaşacağım. Bu yazı daha çok “araştırmacı öğretmen modeli okulda nasıl uygulanır?” sorusuna Amerika’da birebir yaşadığım deneyimlerle cevap vermek içindi. “Araştırmacı öğretmen modelinde öğretmen neler yapıyor?” sorusunu cevabını, bu mesleki gelişim yaklaşımı için yazdığım yazı dizisinde bulabilirsiniz.

Türkiye’de Araştırmacı Öğretmen Uygulanabilir mi?

Bu modelin Amerika’da uygulanmış şekliyle, ülkemizde uygulanış şekli farklı olabilir. Fakat bu uygulama şeklinden yararlanarak, ülkemiz şartlarına ve kültürüne uygun bir akış ve düzen sağlayabiliriz. Bu manada, bu projenin ülkemizdeki okullara ve öğretmenlere ilişkin doğurgularını ve imalarını şu şekilde sıralayabilirim:

  • Araştırmacı öğretmen modeli, mesleki gelişim sağlamak isteyen öğretmenler için zaman, mekan, destek ve çerçeve sunuyor.
  • İşbirlikçi ve aktif öğrenme yaklaşımlarına dayandığı için, öğretmenin meslektaş diyaloğu kurmasını sağlıyor.
  • Öğretmenin kendi şartlarında ve hızında araştırma ve inceleme çalışması yapmasını sağlayarak, zamandan ve emekten tasarruf sağlıyor.
  • Sadece bireysel olarak öğretmene değil, öğrenciye, meslektaşa ve okula olan katkısıyla “tüm okul reformunu” destekliyor.
  • Yapılan araştırmlarda desteklediği üzere, araştırmacı öğretmenlerin meslek tatmini ve öğrenciye olan sorumluluk duyguları olumlu yönde besleniyor.

Okul yöneticileri ve eğitim uzmanları için araştırmacı öğretmen modelinin şu doğurguları bulunuyor:

  • Ekonomik ve pratik yollardan öğretmenlere mesleki gelişim olanağı sunuyor.
  • Toplu, küçük gruplar ve bireysel olarak gerçekleştirilebilidiği için, esnek yapısıyla öğretim zamanından çalmıyor.
  • İşbirliğini teşvik ettiğinden, okuldaki kültürü olumlu etkileyebiliyor.
  • Okulun tüm paydaşlarını içine alabilen yapısı sayesinde, her bireye ulaşım kolaylaşıyor.

Ülkemizde eylem araştırması olarak bir çok tez ve araştırmaya konu olan araştırmacı öğretmen modeli için, Türkiye şartlarına uygun bir çerçeveye ve yaklaşıma ihtiyacımız var. Teknolojinin ve uzaktan öğrenme araçlarının sık ve etkili kullanıldığı okullarımızda, öğretmenlerin mesleki gelişimine yardımcı olabilmek adına EğitimTek Akademi olarak bir yılı kapsayan bir araştırmacı öğretmen programı üzerinde çalışıyoruz. İstekli öğretmenlerimizle çalışarak, ülkemizde de öğretmenlerimizin kaliteli işler çıkarabildiğini gösterebileceğinden şüphemiz yok.

2 YORUMLAR

  1. Selçuk hocam, merhaba. Yazınızı ilgiyle okudum. Bu sene okulumuzda birkaç eylem araştırması yapmaya başladık. Önümüzdeki sene bahsettiğiniz gibi bir modelle daha çok öğretmeni sürece dahil etme gibi bir hedefim vardı. Yazınızı okuyunca doğru yolda olduğumu anladım. Diğer paylaşımlarınızı merakla bekliyorum. Teşekkürler…

CEVAP VER